Erfenis in Italië: rechten, belastingen en stappen in 2026

Stel: u erft een villa in Toscane of een appartement in Rome. Of u woont al een aantal jaar in Italië en begint na te denken over de overdracht van uw vermogen. In beide gevallen geldt de erfopvolging in Italië regels die soms aanzienlijk afwijken van wat u gewend bent — en door beide systemen navigeren zonder de juiste kennis kan flink wat geld kosten.

Van de vraag welk Italiaans recht van toepassing is op de erfopvolging, de vrijstellingen in 2026, de onroerendgoedbelasting (inclusief IMU), de rol van de notaris tot de wijzigingen uit het D.Lgs. 123/2025 die op 1 januari 2026 in werking zijn getreden — deze gids geeft u een helder en praktisch overzicht van wat u kunt verwachten. Geen onnodig jargon: alleen de essentie, zodat u precies weet waar u staat.

Italiaans recht en erfopvolging: welk juridisch kader is van toepassing?

Dit is de eerste vraag die beantwoord moet worden — en ze is allesbehalve onbeduidend. Sinds 17 augustus 2015 geldt de Europese verordening nr. 650/2012 (de zogeheten 'Erfrechtverordening') in alle EU-lidstaten. Het basisprincipe is eenvoudig: de erfopvolging wordt beheerst door het recht van het land waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had op het moment van overlijden.

Concreet: als u in Italië woont, is het Italiaanse erfrecht van toepassing — ook op goederen die zich in een ander land bevinden, tenzij er uitzonderingen gelden. De Europese verordening biedt echter een belangrijke uitweg: u kunt bij leven kiezen voor het recht van uw nationaliteit. U kunt dus voor het recht van uw eigen land kiezen, mits u dit uitdrukkelijk in een testament vastlegt.

Deze rechtskeuze — de professio juris — moet duidelijk worden geformuleerd. Zonder testament met een dergelijke keuze geldt automatisch het Italiaanse recht als u in Italië woont.

Het onderscheid is belangrijk, want beide systemen verschillen met name op het gebied van wettelijke erfdelen, de positie van de langstlevende echtgenoot en de afwikkeling van schulden van de overledene. In de praktijk kan het Italiaanse erfrecht fiscaal voordeliger uitpakken voor directe familieleden — reden waarom steeds meer gemengde families hun vermogensplanning afstemmen op het Italiaanse kader.

De erfopvolgingsvolgorde naar Italiaans recht en de kwestie van de Italiaanse nationaliteit

Net als in de meeste Europese landen regelt het Italiaanse recht de erfopvolging op basis van de verwantschap met de overledene. Bij ontstentenis van een testament wordt de nalatenschap als volgt verdeeld:

• 1e rang: afstammelingen (kinderen, kleinkinderen…) en de langstlevende echtgenoot

• 2e rang: ouders, broers en zussen (en hun afstammelingen)

• 3e rang: andere bloedverwanten in opgaande lijn (grootouders…)

• Daarna: overige verwanten tot de 6e graad — vervolgens de Italiaanse staat

De langstlevende echtgenoot neemt een centrale positie in binnen het Italiaanse erfrecht, vaak gunstiger dan in veel andere landen:

• Bij één kind: echtgenoot en kind ontvangen elk de helft

• Bij meerdere kinderen: echtgenoot ontvangt 1/3, kinderen verdelen 2/3

• Zonder kinderen of ouders: echtgenoot erft het geheel

Het Italiaanse recht kent ook wettelijke erfdelen (quote legittime) die naaste erfgenamen beschermen tegen volledige onterving. De langstlevende echtgenoot staat bovenaan in de wettelijke erfdelvolgorde, vóór de kinderen — een belangrijk gegeven als u uw nalatenschap wilt plannen.

Een punt dat ongehuwde partners niet mogen vergeten: Italië kent geen erfrecht voor ongehuwde samenlevende partners. Alleen een testament kan hen bescherming bieden, en uitsluitend binnen de grenzen van het beschikbare deel.

Italiaanse nationaliteit en erfopvolging: als u van Italiaanse afkomst bent en overweegt de Italiaanse nationaliteit via afstamming (jus sanguinis) aan te vragen, weet dan dat dit directe gevolgen kan hebben voor de erfopvolging. Met een Italiaanse nationaliteit bent u volledig erfgenaam naar Italiaans recht, met dezelfde rechten en vrijstellingen als een Italiaanse ingezetene. Dit kan ook de toegang tot het kadaster en de notariële formaliteiten vereenvoudigen. De procedure voor erkenning van de Italiaanse nationaliteit via afstamming staat los van de erfopvolging, maar beide zijn in families met een langdurige band met Italië vaak nauw met elkaar verbonden.

Erfbelasting in Italië: tarieven, vrijstellingen en IMU 2026

Goed nieuws voor directe familieleden: in 2026 blijft Italië een van de Europese landen met de laagste erfbelasting. Twee hervormingen samen maken het kader nog overzichtelijker.

Wat verandert per 1 januari 2026: het wetgevend besluit 123/2025 (Testo Unico delle imposte indirette) bundelt alle regels over erfopvolging, schenkingen, hypotheek- en kadasterrechten in één enkel wetboek. De tarieven en vrijstellingen wijzigen niet, maar het normatieve kader wordt verduidelijkt en vereenvoudigd. De belangrijkste fiscale nieuwigheid van 2026 is de afschaffing van het coacervo-mechanisme: de vrijstellingen voor erfopvolging en schenkingen zijn voortaan volledig gescheiden — elk één miljoen euro, onafhankelijk van elkaar.

Naast de erfbelasting komen er hypotheek- en kadasterrechten bij voor onroerende goederen: 2% hypotheekrecht en 1% kadasterrecht, berekend op de kadastrale waarde (doorgaans 30 tot 40% lager dan de marktwaarde). Als de erfgenaam de woning als hoofdverblijfplaats betrekt, worden deze heffingen verlaagd tot een vast bedrag van 200 € elk.

IMU Italië 2025/2026: wat u na de erfopvolging moet betalen

De erfbelasting is slechts een deel van het fiscale plaatje. Zodra het goed is overgedragen, wordt de erfgenaam eigenaar — en daarmee mogelijk belastingplichtig voor de IMU (Imposta Municipale Unica), de Italiaanse onroerendgoedbelasting.

Wie betaalt? Elke eigenaar van onroerend goed in Italië die het niet als hoofdverblijfplaats (abitazione principale) gebruikt. Een erfgenaam die een geërfd appartement in Rome aanhoudt zonder er te wonen, is dus jaarlijks IMU verschuldigd.

Tarief in 2025/2026: het basistarief bedraagt 0,76 % van de geherwaardeerde kadastrale waarde, met een gemeentelijke bandbreedte tussen 0,4 % en 1,06 %. Elke gemeente stelt zijn eigen tarief vast — raadpleeg de website van de betrokken gemeente of de Agenzia delle Entrate voor het exacte geldende tarief.

Vrijstellingen: de hoofdverblijfplaats (abitazione principale) ingedeeld in een gewone kadastrale categorie (niet A/1, A/8, A/9) is vrijgesteld van IMU. Tweede woningen, vakantiewoningen en verhuurde panden zijn dat niet.

Twee jaarlijkse vervaldagen: een voorschot in juni (50% van het bedrag berekend op basis van het voorgaande jaar) en het saldo in december, aangepast aan het definitieve gemeentelijke tarief van het lopende jaar.

Als u onroerend goed in Italië erft en elders woont, plan dan de IMU al vanaf het eerste jaar in uw jaarlijkse budget. Het bedrag kan aanzienlijk variëren afhankelijk van de gemeente en de kadastrale waarde van het goed.

️ Let op: het D.Lgs. 123/2025 (Testo Unico) voorzag een inwerkingtreding op 1 januari 2026. Het Decreto Milleproroghe (DL 200/2025) heeft bepaalde fiscale eenheidswetten uitgesteld tot 1 januari 2027 — controleer met uw notaris of Italiaans-gespecialiseerde advocaat welke bepalingen precies van toepassing zijn op uw situatie op het moment van de erfopvolging.

Vergelijking erfbelasting: wie betaalt minder?

De vraag wordt in gemengde families met een band met Italië steeds gesteld: is het fiscaal gunstiger om in Italië of in een ander land te erven? Het antwoord hangt af van de verwantschap, maar in de overgrote meerderheid van de gevallen is de Italiaanse erfbelasting aanzienlijk voordeliger — zeker voor directe lijn.

Concreet voorbeeld: een kind erft 1.500.000 € aan Italiaanse goederen. In Nederland zou over het meerdere boven de vrijstelling een progressief tarief gelden van 10 tot 20%, wat kan oplopen tot meer dan 290.000 € aan belasting. In Italië bedraagt de vrijstelling in 2026 1.000.000 €: er wordt slechts 4% geheven over 500.000 €, dus 20.000 €. Het verschil spreekt voor zich.

Twee belangrijke nuances: voor de langstlevende echtgenoot gelden in Nederland ruime vrijstellingen — en voor erfenissen tussen personen zonder verwantschap zijn beide landen zwaar, maar Italië is aanmerkelijk milder (8% vs. 30-40%).

Erfopvolging in Italië terwijl de familie in Nederland woont: wat nu?

Dit is een van de meest voorkomende — en meest ingrijpende — situaties. De overledene woonde in Italië, bezat daar een appartement of familiewoning, maar zijn kinderen en echtgenoot wonen in Nederland. Wat gebeurt er concreet bij een erfopvolging in Italië als alle erfgenamen in het buitenland wonen?

Eerste punt: als de overledene zijn gewone verblijfplaats in Italië had op het moment van overlijden, is het Italiaanse recht van toepassing op de gehele erfopvolging (Europese verordening nr. 650/2012) — tenzij in een testament een andere rechtskeuze is gemaakt. Erfgenamen die in Nederland wonen hoeven het Nederlandse erfrecht dus niet toe te passen op de Italiaanse goederen.

Wat erfgenamen die in Nederland wonen moeten doen:

1. Een Italiaans fiscaal nummer (codice fiscale) aanvragen — onmisbaar voor elke administratieve stap in Italië. U kunt dit aanvragen bij het dichtstbijzijnde Italiaanse consulaat op vertoon van een geldig identiteitsbewijs.

2. De successieaangifte (dichiarazione di successione) indienen bij de Agenzia delle Entrate binnen één jaar na het overlijden. Niet-ingezetenen kunnen het dossier per aangetekende post met ontvangstbevestiging insturen.

3. Een professional ter plaatse inschakelen — een notaris of advocaat gespecialiseerd in Italiaans recht — om de kadastrale formaliteiten, de waardebepaling van de goederen en de administratieve opvolging te beheren. Dit is vrijwel onvermijdbaar voor erfgenamen die geen vloeiend Italiaans spreken.

4. Rekening houden met de doorlooptijd: tussen de aangifte, de betaling van de erfbelasting (binnen 90 dagen), de voltura catastale en de eventuele verdeling tussen erfgenamen verspreid over twee landen, duurt het vaak 12 tot 24 maanden om een dergelijke nalatenschap af te wikkelen.

En in Nederland? Als u fiscaal inwoner bent van Nederland en goederen erft die in Italië liggen, kan Nederland in theorie ook erfbelasting heffen. Hier speelt een belastingverdrag een beschermende rol: het waarborgt dat Italiaans onroerend goed uitsluitend in Italië wordt belast, en voorziet in een verrekeningsmechanisme voor roerende goederen. Controleer met een specialist welk verdrag op uw situatie van toepassing is.

Gaat de erfopvolging in Italië over onroerend goed?
Vóór de afwikkeling van de nalatenschap kan het nuttig zijn het goed te laten taxeren, een eventuele verkoop of verhuur voor te bereiden en de fiscale gevolgen in kaart te brengen (IMU, hypotheekrechten, kadaster). Ons team kan u doorverwijzen naar de juiste contactpersonen — notaris, makelaar en advocaat gespecialiseerd in Italiaans recht.

Een bijkomende uitdaging: als meerdere erfgenamen in verschillende landen wonen, wordt de organisatie van de verdeling een logistieke puzzel. Volmachten, gecertificeerde vertalingen en vaak een reis naar Italië zijn dan noodzakelijk. Beter dit tijdig te plannen dan het in de haast van een rouwperiode te moeten regelen.

Belastingverdrag en dubbele belasting vermijden bij erfopvolging in Italië

Dit is een van de meest gehoorde zorgen: moet u erfbelasting betalen in zowel Nederland als Italië? In principe niet, dankzij de toepasselijke belastingverdragen ter voorkoming van dubbele belasting op het gebied van erfenissen.

De verdelingsregels zijn als volgt:

• Onroerende goederen: belast in het land waar ze zich fysiek bevinden (een appartement in Milaan → belast in Italië; een woning in Nederland → belast in Nederland)

• Roerende goederen (bankrekeningen, aandelen…): belast op basis van de fiscale woonplaats van de overledene

• Aandelen in vennootschappen die onroerend goed bezitten: belast waar het onroerend goed zich bevindt

Bij gemengde situaties — overledene fiscaal inwoner van Nederland met goederen in Italië — kan Nederland de gehele wereldwijde nalatenschap belasten, maar verleent het een belastingkrediet gelijk aan de in Italië betaalde belasting, tot het bedrag van de Nederlandse belasting over dezelfde goederen.

In Italië bedraagt het maximumtarief voor de erfbelasting 8%, en directe familieleden genieten een vrijstelling van één miljoen euro per erfgenaam in 2026. Dat is een aanzienlijk verschil met de tarieven die elders kunnen gelden.

Een aandachtspunt: als u in Nederland woont en goederen erft die in Italië liggen, kan Nederland op grond van zijn nationale wetgeving ook erfbelasting heffen. Dubbele belasting blijft een reëel risico als de situatie niet tijdig wordt aangepakt met de hulp van een specialist in Italiaans recht.

Een testament opstellen in Italië: wat u moet weten

In Italië bestaan er twee hoofdvormen van testament, vergelijkbaar met die in andere landen:

• Het eigenhandig testament (testamento olografo): volledig met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend. Geen notaris vereist, maar het moet zorgvuldig worden bewaard en na het overlijden worden gepubliceerd door een notaris of rechtbank.

• Het notarieel testament (testamento pubblico): opgesteld voor een notaris in aanwezigheid van twee getuigen. Juridisch veiliger en ingeschreven in het Nationaal Testamentenregister (Registro Generale dei Testamenti).

Met een testament kunt u onder meer:

• Uw professio juris uitoefenen om het recht van uw eigen land te kiezen in plaats van het Italiaanse

• Een erfgenaam bevoordelen (binnen de grenzen van de wettelijke erfdelen)

• Een ongehuwde partner beschermen, die anders geen enkel recht heeft volgens het Italiaanse erfrecht

• Toekomstige belasting beperken via een gecoördineerde schenkingsstrategie — met voortaan twee aparte vrijstellingen in 2026 (afschaffing van het coacervo)

• Clausules opnemen met betrekking tot een familietrust of een holdingstructuur, indien van toepassing

Als u in Italië woont met goederen in meerdere landen, wordt het sterk aangeraden een testament op te stellen waarin het toepasselijke recht uitdrukkelijk wordt vermeld. Zonder dit kunnen uw erfgenamen geconfronteerd worden met een kostbare juridische onzekerheid — en soms met vertragingen van meerdere jaren.

De praktische stappen voor het afwikkelen van een erfopvolging in Italië

Het afwikkelen van een erfopvolging in Italië omvat een reeks administratieve stappen die u niet mag onderschatten. Dit zijn de belangrijkste in 2026:

1. Het fiscaal nummer aanvragen (codice fiscale): als u als erfgenaam geen Italiaans fiscaal nummer hebt, is dit de eerste stap. Zonder dit nummer is geen enkele administratieve formaliteit in Italië mogelijk.

2. Successieaangifte (dichiarazione di successione): langs elektronische weg in te dienen bij de Agenzia delle Entrate binnen één jaar na het overlijden. De belasting wordt zelf berekend; de betaling vindt plaats binnen 90 dagen na indiening. Niet-ingezetenen kunnen de aangifte per aangetekende post met ontvangstbevestiging insturen.

3. Inventarisatie en waardebepaling van de goederen: onroerende en roerende goederen en vorderingen moeten worden opgesomd en gewaardeerd. Voor onroerend goed geldt de kadastrale waarde als fiscale grondslag.

4. Aanvaarding of verwerping: erfgenamen kunnen zuiver aanvaarden, of aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving (accettazione con beneficio d'inventario) om hun aansprakelijkheid voor schulden te beperken tot de waarde van het ontvangen vermogen — een sterk aanbevolen optie als de schulden van de overledene onduidelijk zijn.

5. Kadastrale overschrijving (voltura catastale): binnen 30 dagen na de aangifte moeten onroerende goederen op naam van de erfgenamen worden overgeschreven in het kadaster en het grondenregister (Conservatoria). Zonder deze stap is de eigendomsoverdracht niet tegenstelbaar aan derden.

6. IMU betalen: al in het eerste jaar na de overdracht is de erfgenaam die een goed bezit dat niet als hoofdverblijfplaats wordt gebruikt, de IMU 2025/2026 verschuldigd. Vergeet niet uw hoedanigheid als nieuwe eigenaar te melden bij de betrokken gemeente.

7. Verdeling onder medeerfgenamen: bij meerdere erfgenamen volgt een minnelijke of gerechtelijke verdeling. In de praktijk kan de onverdeeldheid meerdere jaren duren als de erfgenamen in verschillende landen wonen — anticipeer hierop!

Praktisch advies: bij grensoverschrijdende nalatenschappen is een tweetalige advocaat of notaris gespecialiseerd in Italiaans recht onmisbaar om beide procedures te coördineren en fiscale fouten of vertragingen te voorkomen. De kosten van een specialist wegen niet op tegen de vermogensrechtelijke belangen.

Conclusie

Een erfopvolging in Italië is niet noodzakelijk ingewikkelder dan elders — maar ze volgt eigen regels die u moet kennen, zeker als u een voet in beide landen heeft. Het Italiaanse erfrecht is over het algemeen gunstiger voor overdrachten in rechte lijn, en de toepasselijke belastingverdragen ter voorkoming van dubbele belasting bieden een effectief beschermingsnet.

In 2026 verduidelijkt en uniformeert de nieuwe Testo Unico (D.Lgs. 123/2025) het normatieve kader, en de afschaffing van het coacervo-mechanisme opent nieuwe planningsmogelijkheden: het is nu mogelijk om per erfgenaam tot één miljoen euro te schenken én tot één miljoen euro na te laten — samen twee miljoen euro volledig vrijgesteld per directe erfgenaam. Vergeet ook niet dat het bezit van een geërfd goed jaarlijkse verplichtingen met zich meebrengt, met name de IMU 2025/2026, die u al vanaf het eerste jaar in uw budget moet opnemen.

De belangrijkste boodschap: wacht niet tot het overlijden om deze vragen te stellen. Tijdig anticiperen — met een goed opgesteld testament, een uitdrukkelijk geformuleerde rechtskeuze en een aangepaste vermogensplanning — kan een wereld van verschil maken voor uw erfgenamen. Of uw familie nu in Nederland of in Italië woont, raadpleeg vandaag nog een specialist in Italiaans recht.

Heeft u persoonlijke begeleiding nodig?
Ons netwerk van notarissen, advocaten en vermogensadviseurs gespecialiseerd in Italiaans recht kan u helpen de overdracht van uw vermogen in Italië veilig te stellen — of het nu gaat om een appartement in Rome, een villa in Toscane of een complexe erfopvolging over meerdere landen.

Veelgestelde vragen over erfopvolging in Italië

Hoeveel erfbelasting betaal je in Italië in 2026?

In 2026 gelden in Italië de volgende erfbelastingtarieven: 4% voor echtgenoot en kinderen na een vrijstelling van 1.000.000 € per erfgenaam; 6% voor broers en zussen (vrijstelling van 100.000 €); 6% voor overige verwanten tot de 4e graad (geen vrijstelling); 8% voor alle overige erfgenamen. Nieuw in 2026: afschaffing van het coacervo — de vrijstellingen voor erfopvolging en schenking zijn voortaan gescheiden, waardoor per directe erfgenaam tot 2 miljoen euro belastingvrij kan worden overgedragen.

Welk recht is van toepassing op een erfopvolging in Italië als de familie in Nederland woont?

Volgens de Europese verordening nr. 650/2012 is het Italiaanse recht van toepassing zodra de overledene zijn gewone verblijfplaats in Italië had — ook als alle erfgenamen in Nederland wonen. Zij moeten een codice fiscale aanvragen, binnen een jaar een successieaangifte indienen bij de Agenzia delle Entrate en de Italiaanse erfbelasting voldoen. Een toepasselijk belastingverdrag voorkomt dubbele belasting op in Italië gelegen onroerend goed.

Kan een buitenlander onroerend goed erven in Italië?

Ja, zonder enige nationaliteitsbeperking. Elke buitenlandse erfgenaam kan onroerend goed in Italië erven, een codice fiscale aanvragen, de successieaangifte indienen en de voltura catastale laten uitvoeren. Daarna is de erfgenaam de Italiaanse IMU verschuldigd als het goed niet zijn hoofdverblijfplaats is. Een toepasselijk belastingverdrag zorgt er doorgaans voor dat uitsluitend Italië dit onroerend goed belast.

Wat is de IMU in Italië en moet u die betalen na een erfopvolging?

De IMU (Imposta Municipale Unica) is de Italiaanse onroerendgoedbelasting. In 2025/2026 bedraagt het basistarief 0,76% van de geherwaardeerde kadastrale waarde, met een gemeentelijke bandbreedte van 0,4% tot 1,06%. Zodra u eigenaar wordt van een geërfd goed in Italië dat u niet als hoofdverblijfplaats gebruikt, bent u jaarlijks IMU verschuldigd — in juni (voorschot) en in december (saldo). De hoofdverblijfplaats in een gewone kadastrale categorie is vrijgesteld.

Moet u erfbelasting betalen in zowel Nederland als Italië?

Niet noodzakelijk. De toepasselijke belastingverdragen ter voorkoming van dubbele belasting verdelen het heffingsrecht: onroerende goederen worden belast in het land waar ze zich bevinden, roerende goederen volgen de fiscale woonplaats van de overledene. Een belastingkrediet is voorzien bij samenloop. Raadpleeg een notaris of advocaat gespecialiseerd in Italiaans recht om uw specifieke situatie te analyseren.